Ai confini dell’Europa
Στην άκρη της Ευρώπης GRECO ΕΛΛΗΝΙΚΑ
από τον Alessandro Manfridi
Όταν τα «λάιμ» εκδηλώνονται ως σύνορα και αντιπαράθεση επηρεάζουν αρνητικά και άδικα τα ταξίδια των πολιτών που βασίζονται στην αλληλεγγύη…
11 Σεπτεμβρίου 2026
«Ξυπνήστε, είμαστε μόνοι μας εδώ!» λέει η γυναίκα μου, ξυπνώντας με από τον βαθύ ύπνο μου, σε αυτό το λεωφορείο όπου τα καθίσματα είναι τόσο στριμωγμένα που μας κάνουν να νιώθουμε σαν σαρδέλες. Κοιτάζω γύρω μου. Πίσσα σκοτάδι. Μια σχεδόν σουρεαλιστική ατμόσφαιρα. Το λεωφορείο μας έχει αδειάσει, οι επιβάτες έχουν εξαφανιστεί, εξαφανιστεί, μόνο οι δύο μας έχουμε μείνει, το αγόρι που ταξιδεύει μαζί μας και ένας άλλος ενήλικας που δεν το καταλαβαίνει. Ο οδηγός έχει επίσης εξαφανιστεί, αφήνοντας τις πόρτες ανοιχτές, ώστε όποιος θέλει να μπορεί να φύγει. Λέω στη γυναίκα μου: «Πρέπει να κατεβούμε κι εμείς! Και γρήγορα!»
Τελωνειακά σύνορα Λευκορωσίας-Πολωνίας, Μπρεστ-Τερεσπόλ, 16 Αυγούστου 2026. Είναι 5:00 π.μ., ώρα Λευκορωσίας.
«Ας πάρουμε τις βαλίτσες μας! Ελάτε, πρέπει να κατεβούμε!» Με τρόμο και αποφασιστικότητα, βιαζόμαστε να βγάλουμε τα σακίδιά μας από το λεωφορείο και να πάρουμε τις βαλίτσες μας από το πορτμπαγκάζ. Στη συνέχεια, αρχίζουμε να περπατάμε χωρίς δισταγμό στον δρόμο, ανεβαίνοντας τη σειρά των λεωφορείων που κάθονται ακίνητα, σβησμένα, σαν σε νεκροταφείο, ένα προς ένα, μέχρι να φτάσουμε στα τελωνειακά φράγματα. Στην αρχή, δεν υπάρχει ψυχή τριγύρω. Τα οχήματα, όπως και το δικό μας, έχουν εγκαταλειφθεί από τους επιβάτες τους. Η ατμόσφαιρα είναι σουρεαλιστική. Μέτρησα 53 οχήματα από το δικό μας μέχρι την αρχή. Όταν φύγαμε, υπήρχαν άλλα τρία πίσω μας. Όταν φτάσαμε στο πρώτο λεωφορείο, ρωτάω: “Πάτε στη Βαρσοβία; Έχετε χώρο για τρία άτομα;” “Φυσικά! Έγγραφα!” Και μετρητά, φυσικά, πολλά ευρώ το καθένα. Η διαδρομή κοστίζει περισσότερο από το εισιτήριο.
Είναι 6:00 π.μ. Άλλη μια ώρα αναμονής στα φράγματα. Στη συνέχεια περνάμε, παρκάρουμε, σταματάμε για την τουαλέτα και περιμένουμε τον πρώτο τελωνειακό έλεγχο. Στις 10:30 π.μ., περνάμε από το σημείο ελέγχου των συνόρων της Λευκορωσίας. Για άλλη μια φορά, με λεωφορείο, περιμένουμε να περάσουμε από το πολωνικό (“ευρωπαϊκό”) τελωνείο. Στις 4:21 μ.μ., περάσαμε από τον έλεγχο διαβατηρίων και αποσκευών στο πολωνικό σημείο ελέγχου. Στις 5:47 μ.μ., ξεκινήσαμε επιτέλους ξανά. Τελικά, τελικά, φτάσαμε στον σταθμό λεωφορείων της Βαρσοβίας Zachodnia στις 8:30 μ.μ.
Το ταξίδι μας, αυτή τη φορά, διήρκεσε συνολικά 23 ώρες.
Η οδική απόσταση μεταξύ Μινσκ και Βαρσοβίας διαρκεί περίπου έξι ώρες: τρεις για να φτάσουμε στα σύνορα στο Μπρεστ, τρεις από τα σύνορα μέχρι την πολωνική πρωτεύουσα. Ξεκινήσαμε στις 9:30 μ.μ. και ήταν προγραμματισμένο να φτάσουμε στα σύνορα στις 1:00 π.μ. και στη Βαρσοβία στις 8:00 π.μ. Αντ’ αυτού, ο οδηγός έκανε δύο στάσεις, επικαλούμενος την ανάγκη για τουαλέτα. Έφτασε στις 3:00 π.μ. και σταμάτησε στο σκοτάδι της νύχτας. Μας κατέλαβε η υπνηλία, τόσο πολύ που χάσαμε την έξοδο των άλλων επιβατών. Έτσι, στις 5:00 π.μ., χωρίς δισταγμό, πήραμε τα πάντα και κατευθυνθήκαμε προς το τελωνείο.
Αυτή τη φορά, δεν μας αιφνιδίασε. Την πρώτη φορά που βιώσαμε αυτή τη «φάρσα», πριν από δύο χειμώνες, ήταν πολύ δυσάρεστη. Δεν ξέραμε τι να κάνουμε και έπρεπε όλοι να πάμε στο δάσος, ανάμεσα στα δέντρα, επειδή δεν υπήρχαν τουαλέτες κοντά. Στη συνέχεια, το καταλάβαμε και ξεκινήσαμε, με βαλίτσες και αποσκευές, μέσα στο χιόνι. Από τότε, για να μπούμε ή να βγούμε από τη Λευκορωσία, προσπαθούμε να περάσουμε τα σύνορα μέσω της Λιθουανίας, η οποία βρίσκεται βορειότερα, αλλά ακόμη και εδώ, είναι κάτι άγνωστο.
Μια φορά, στο Βίλνιους, το λεωφορείο που κλείσαμε καθυστέρησε 24 ώρες επειδή είχε κολλήσει στην ουρά στα σύνορα, και έπρεπε να αγοράσουμε επιπλέον εισιτήρια για να επιστρέψουμε και να ταξιδέψουμε μέσω Βαρσοβίας-Τερεσπόλ. Μια άλλη φορά, το λιθουανικό σύστημα υπολογιστών ήταν εκτός λειτουργίας και δεν υπήρχαν νέα, μόνο και μόνο για να ακυρωθεί το ταξίδι και να μας πουν ότι το επόμενο λεωφορείο θα ήταν σε δύο μέρες, αναγκάζοντάς μας να γυρίσουμε πίσω και να επιλέξουμε, για άλλη μια φορά, τη Βαρσοβία. Μια άλλη φορά, φτάσαμε από το Μινσκ στο Βίλνιους στις 3:00 π.μ. και περπατήσαμε μέχρι το ξενοδοχείο, για να μην περάσουμε τη νύχτα σε ένα παγκάκι, μέσα από ένα κατάμαυρο και καθόλου καθησυχαστικό δάσος. Όταν είδαμε ένα ταξί παρκαρισμένο, θέλαμε να το πάρουμε, αλλά συνειδητοποιήσαμε ότι ο οδηγός ήταν εντελώς μεθυσμένος και πήγαινε προς την αντίθετη κατεύθυνση από το ξενοδοχείο! Θυμάμαι ακόμα τις δυνατές κραυγές της γυναίκας μου, που τον ξύπνησαν από την κατάσταση σύγχυσης που είχε και τον επανέφεραν στο σωστό δρόμο.
Κάτι άλλο που μάθαμε με τον δύσκολο τρόπο: μην αγοράζετε ποτέ εισιτήρια επιστροφής από τη Βαρσοβία ή το Βίλνιους προς την Ιταλία εκ των προτέρων, γιατί με τις καθυστερήσεις στο τελωνείο, χάνονται. Είναι καλύτερο να τα αγοράζετε μόνο αμέσως μετά τον τελικό έλεγχο και τη διέλευση των συνόρων. Επί του παρόντος, από τον Αύγουστο του 2026, υπάρχουν συνολικά πέντε ανοιχτά και λειτουργικά χερσαία συνοριακά περάσματα για την είσοδο στη Λευκορωσία από την Πολωνία και τη Λιθουανία (τρία στα πολωνικά σύνορα και δύο στα λιθουανικά σύνορα). Πριν από έξι χρόνια (το 2020), υπήρχαν περίπου 14 επίσημα και ανοιχτά περάσματα (έξι με την Πολωνία και οκτώ με τη Λιθουανία).
Για να εισέλθετε στη Λευκορωσία σήμερα, δεδομένου ότι δεν είναι πλέον δυνατό να το κάνετε αεροπορικώς λόγω των κυρώσεων της ΕΕ, αν θέλετε να αποφύγετε την υποχρεωτική διέλευση με λεωφορείο από ξηράς, πρέπει να αγοράσετε αεροπορικό εισιτήριο για το αεροδρόμιο του Μινσκ, πετώντας από την Ιταλία στην Κωνσταντινούπολη ή σε μία από τις πρώην Σοβιετικές Σοσιαλιστικές Δημοκρατίες (όχι από τη Ρωσική Ομοσπονδία, φυσικά, επειδή οι κυρώσεις της ΕΕ, όπως γνωρίζουμε, επηρεάζουν και τη Μόσχα) – Ιταλία/Ερεβάν (Αρμενία), Τιφλίδα (Γεωργία) ή Μπακού (Αζερμπαϊτζάν) – και στη συνέχεια να συνεχίσετε με μια δεύτερη πτήση προς το Μινσκ.
Το ζήτημα των χερσαίων συνόρων έχει έτσι λυθεί, αλλά τα αεροπορικά εισιτήρια δεν είναι προσιτά για όλους. Αντίθετα, όσοι επιθυμούν να εισέλθουν στη Λευκορωσία δεν έχουν άλλη επιλογή από το να διασχίσουν χερσαία με αυτά τα λεωφορεία. Αν όλα πάνε καλά, η διέλευση μπορεί να ολοκληρωθεί εντός 10 ωρών. Στη χειρότερη περίπτωση, κάποιοι έχουν περάσει ακόμη και 48. Αυτή η παροξυσμική κατάσταση – που μας βρήκε δραματικά απροετοίμαστους την πρώτη φορά, ενοχλημένους και παραιτημένους αυτή τη φορά – διακόπηκε από μια σκέψη που πέρασε από το μυαλό μου: “Αλλά δεν είναι αλήθεια ότι, αντιμέτωποι με αυτή τη δραματική κατάσταση, πληρώνοντας πολύ πάνω από τα διπλά για εισιτήρια, δεν θα έπρεπε τελικά να είμαστε ευγνώμονες για αυτό το σύστημα;” Γιατί, αν δεν είχαμε κάνει το ίδιο, με 53 λεωφορεία στην ουρά, πιθανότατα θα είχαμε περάσει πολύ περισσότερες από 48 ώρες σε αυτή την αξιοθρήνητη κατάσταση.
Οι οδηγοί βγάζουν χρήματα, αλλά είναι ένα δοκιμασμένο σύστημα μέχρι τώρα. Αυτό το δεύτερο λεωφορείο ήταν άδειο όταν φτάσαμε και σταδιακά γέμισε με ανθρώπους από λεωφορεία που έφτασαν μετά από εμάς. Έτσι, όλοι ήταν ευχαριστημένοι: οι επιβάτες -επειδή δεν πέρασαν 48 ώρες στα αρχικά τους λεωφορεία- και οι οδηγοί-που γεμίζουν διπλά τα οχήματά τους μόλις φτάσουν στην κορυφή της ουράς. Το σύστημα φαίνεται επομένως τέλειο και αντάξιο μιας κατάστασης που φαίνεται να γλιστράει και να χάνει τη διαύγεια του μυαλού της.
Στις περισσότερες χώρες σε όλο τον κόσμο, αυτές οι «δυσφορίες» είναι ο κανόνας, όχι η εξαίρεση. Όσον αφορά τις μεταφορές, λέγεται, για παράδειγμα, ότι στην Αφρική, οι επιβάτες περιμένουν άπραγοι στους σταθμούς λεωφορείων, λέγοντας: «Κανείς δεν ξέρει πότε θα φτάσει το λεωφορείο. ξέρουμε μόνο ότι θα φτάσει και θα φύγει ξανά». Για εμάς τους «πολιτισμένους» Ευρωπαίους, ωστόσο, που πιστεύουμε ότι οι κοινωνίες μας είναι το λίκνο της δημοκρατίας, των δικαιωμάτων και της προόδου, θα ήταν ειλικρινές να ονομάσουμε μια τέτοια εμπειρία με το σωστό της όνομα. «Στα σύνορα της Ευρώπης», οι Λευκορώσοι πολίτες (και εμείς μαζί τους) είναι θύματα κακουχιών, εμπορίου, κυρώσεων, ακόμη και αυτών των βασανιστικών ταξιδιών που τους επιφυλάσσονται πέρα από τα σύνορα, τα οποία δημιουργούνται από τη λογική των όπλων και των διαχωριστικών συνόρων. Έχουμε ήδη γράψει γι’ αυτό εδώ, αλλά θέλουμε να τονίσουμε για άλλη μια φορά ότι αυτές και άλλες ταλαιπωρίες είναι παράπλευρες της κατάστασης που βιώνουν οι άνθρωποι ως αποτέλεσμα αυτής της σύγκρουσης και αυτών των κυρώσεων.