Ai confini dell’Europa
Në Buzë të Evropës
nga Alessandro Manfridi
ALBANESE
Kur “limes” manifestohet si një kufi dhe konfrontim që ndikon negativisht dhe padrejtësisht në udhëtimin e civilëve të bazuar në solidaritet…
11 shtator 2026
“Zgjohuni, jemi vetëm këtu!” thotë gruaja ime, duke më zgjuar nga gjumi im i thellë, në këtë autobus ku sediljet janë aq të ngushta sa na bëjnë të ndihemi si sardele. Shikoj përreth. Errësirë e plotë. Një atmosferë pothuajse sureale. Autobusi ynë është zbrazur, pasagjerët janë zhdukur, janë zhdukur, vetëm ne të dy kemi mbetur, djali që udhëton me ne dhe një i rritur tjetër i pavetëdijshëm. Shoferi është zhdukur gjithashtu, duke i lënë dyert hapur në mënyrë që kushdo që dëshiron të largohet. I them gruas sime: “Edhe ne duhet të zbresim! Dhe shpejt!”
Kufiri doganor bjellorusi-polak, Brest-Terespol, 16 gusht 2026. Është ora 5:00 e mëngjesit, ora bjelloruse.
“Le të marrim çantat tona! Hajdeni, duhet të zbresim!” Me dridhje dhe vendosmëri, nxitojmë të heqim çantat e shpinës nga autobusi dhe të marrim valixhet nga bagazhi. Pastaj, fillojmë të ecim pa hezitim në rrugë, duke u ngjitur në rreshtin e autobusëve që rrinë të palëvizshëm, të fikur, sikur në një varrezë, një nga një, derisa të arrijmë te barrierat doganore. Në fillim, nuk ka asnjë njeri përreth; automjetet, si tonat, janë braktisur nga pasagjerët e tyre; atmosfera është surreale. Numërova 53 automjete nga tonat deri në krye; kur u nisëm, kishte edhe tre të tjera pas nesh. Kur arrijmë te autobusi i parë, pyes: “Po shkoni në Varshavë? A keni vend për tre persona?” “Sigurisht! Dokumente!” Dhe para në dorë, sigurisht, shumë euro secila. Udhëtimi kushton më shumë se bileta.
Është ora 6:00 e mëngjesit. Një orë tjetër pritje te barrierat. Pastaj kalojmë, parkojmë, ndalojmë për në tualet dhe presim kontrollin e parë doganor. Në orën 10:30 të mëngjesit, kalojmë pikën e kontrollit kufitar të Bjellorusisë. Edhe një herë, me autobus, presim të kalojmë nëpër doganën polake (“evropiane”). Në orën 16:21, kaluam nëpër kontrollin e pasaportave dhe bagazheve në pikën e kontrollit polak. Në orën 17:47, më në fund u nisëm përsëri. Më në fund, më në fund, mbërritëm në stacionin e autobusëve të Varshavës Zachodnia në orën 20:30.
Udhëtimi ynë, këtë herë, zgjati gjithsej 23 orë.
Distanca rrugore midis Minskut dhe Varshavës zgjat rreth gjashtë orë: tre për të arritur në kufirin në Brest, tre nga kufiri në kryeqytetin polak. Ne u nisëm në orën 9:30 të mbrëmjes dhe ishte planifikuar të mbërrinim në kufi në orën 1:00 të mëngjesit dhe në Varshavë në orën 8:00 të mëngjesit. Në vend të kësaj, shoferi bëri dy ndalesa, duke përmendur nevojën për tualet. Ai mbërriti në orën 3:00 të mëngjesit dhe u ndal në errësirën e natës. Na pushtoi përgjumja, aq shumë sa humbëm eksodin e pasagjerëve të tjerë. Kështu që, në orën 5:00 të mëngjesit, pa hezitim, morëm gjithçka dhe u nisëm për në doganë.
Këtë herë, nuk u kapëm në befasi. Herën e parë që e përjetuam këtë “shaka”, dy dimra më parë, ishte shumë e pakëndshme. Nuk dinim çfarë të bënim dhe të gjithë na u desh të shkonim në pyll, midis pemëve, sepse nuk kishte tualete afër. Pastaj, e kuptuam dhe u nisëm, me valixhe dhe bagazhe, përmes dëborës. Që atëherë, për të hyrë ose dalë nga Bjellorusia, përpiqemi të kalojmë kufirin përmes Lituanisë, e cila është më në veri, por edhe këtu është e panjohur.
Njëherë, në Vilnius, autobusi që rezervuam u vonua me 24 orë sepse kishte ngecur në radhë në kufi, dhe na u desh të blinim bileta shtesë për t’u kthyer dhe për të udhëtuar përmes Varshavës-Terespol. Një herë tjetër, sistemi kompjuterik lituanez nuk funksiononte dhe nuk kishte lajme, vetëm për të anuluar udhëtimin dhe për të na thënë se autobusi tjetër do të vinte pas dy ditësh, duke na detyruar të ktheheshim dhe të zgjidhnim, edhe një herë, Varshavën. Një herë tjetër, mbërritëm nga Minsk në Vilnius në orën 3:00 të mëngjesit dhe ecëm drejt hotelit, që të mos e kalonim natën në një stol, përmes një pylli të errët dhe aspak qetësues. Kur pamë një taksi të parkuar, donim ta merrnim, por kuptuam se shoferi ishte plotësisht i dehur dhe po shkonte në drejtim të kundërt me hotelin! Ende i mbaj mend britmat e forta të gruas sime, të cilat e zgjuan nga gjendja e tij e konfuzionit dhe e kthyen në rrugën e duhur.
Një gjë tjetër që e mësuam me vështirësi: mos blini kurrë bileta vajtje-ardhje nga Varshava ose Vilniusi për në Itali paraprakisht, sepse me vonesat në doganë, ato humbasin. Është më mirë t’i blini vetëm menjëherë pas kontrollit përfundimtar dhe kalimit të kufirit. Aktualisht, që nga gushti 2026, ka gjithsej pesë kalime kufitare tokësore të hapura dhe funksionale për të hyrë në Bjellorusi nga Polonia dhe Lituania (tre në kufirin polak dhe dy në kufirin lituanez). Gjashtë vjet më parë (në vitin 2020), kishte afërsisht 14 kalime zyrtare dhe të hapura (gjashtë me Poloninë dhe tetë me Lituaninë).
Për të hyrë në Bjellorusi sot, meqenëse nuk është më e mundur ta bësh këtë me avion për shkak të sanksioneve të BE-së, nëse dëshiron të shmangësh kalimin e detyrueshëm me autobus tokësor, duhet të blesh një biletë avioni për në Aeroportin e Minskut, duke fluturuar nga Italia në Stamboll ose në një nga ish-Republikat Socialiste Sovjetike (jo nga Federata Ruse, sigurisht, sepse sanksionet e BE-së, siç e dimë, ndikojnë edhe në Moskë) – Itali/Jerevan (Armeni), Tbilisi (Gjeorgji) ose Baku (Azerbajxhan) – dhe pastaj të vazhdosh me një fluturim të dytë për në Minsk.Çështja e kufirit tokësor është zgjidhur kështu, por bileta e avionit nuk është e përballueshme për të gjithë. Anasjelltas, ata që dëshirojnë të hyjnë në Bjellorusi nuk kanë zgjidhje tjetër veçse të kalojnë me këto autobusë. Nëse gjithçka shkon mirë, tranziti mund të përfundojë brenda 10 orësh; në rastin më të keq, disa kanë kaluar edhe 48 orë. Kjo situatë paroksizmale – e cila na zuri në mënyrë dramatike të papërgatitur herën e parë, të acaruar dhe të dorëzuar këtë herë – u ndërpre nga një mendim që më kaloi në mendje: “Por a nuk është e vërtetë që, përballë kësaj situate dramatike, duke paguar shumë më tepër se dyfishin e biletave, a nuk duhet të jemi në fund të fundit mirënjohës për këtë sistem?” Sepse, nëse nuk do të kishim bërë të njëjtën gjë, me 53 autobusë në radhë, ndoshta do të kishim kaluar shumë më tepër se 48 orë në këtë gjendje të mjerueshme.Shoferët fitojnë para, por deri tani është një sistem i provuar dhe i testuar. Ky autobus i dytë ishte bosh kur mbërritëm dhe gradualisht u mbush me njerëz nga autobusët që mbërrinin pas nesh. Pra, të gjithë ishin të lumtur: pasagjerët – që nuk kaluan 48 orë në autobusët e tyre origjinalë – dhe shoferët – që i mbushin dy herë automjetet e tyre sapo arrijnë në krye të radhës. Prandaj, sistemi duket i përsosur dhe i denjë për një situatë që duket se po rrëshqet dhe po humbet qartësinë e mendjes.Në shumicën e vendeve të botës, këto “shqetësime” janë rregulli, jo përjashtimi. Kur bëhet fjalë për transportin, thuhet, për shembull, se në Afrikë, pasagjerët presin duarkryq në stacionet e autobusëve, duke thënë: “Askush nuk e di se kur do të mbërrijë autobusi; ne dimë vetëm se do të mbërrijë dhe do të largohet përsëri”. Megjithatë, për ne evropianët e “civilizuar”, të cilët besojmë se shoqëritë tona janë djepi i demokracisë, i të drejtave dhe i progresit, do të ishte e ndershme ta quanim një përvojë të tillë me emrin e saj të duhur. “Në kufijtë e Evropës”, qytetarët bjellorusë (dhe ne bashkë me ta) janë viktima të vështirësive, tregtisë, sanksioneve dhe madje edhe këtyre udhëtimeve të mundimshme që u rezervohen atyre përtej kufijve të krijuar nga logjika e armëve dhe kufijve ndarës. Ne kemi shkruar tashmë për këtë këtu, por duam të theksojmë edhe një herë se këto dhe shqetësime të tjera janë anësore të gjendjes që njerëzit po durojnë si rezultat i këtij konflikti dhe këtyre sanksioneve.